Gorinchem



Geschiedenis Gorinchem

 
Fortes creantur fortibus
Wapenspreuken, daar heeft u vast wel eens van gehoord? Gorinchem, in omgangstaal ook wel Gorkum genoemd, heeft ook een wapenspreuk: ‘Fortes creantur fortibus’ (Sterken brengen sterken voort). Deze wapenspreuk is ontleend aan het devies van de Heren van Arkel. Vanaf het begin van de 13de eeuw tot in 1412 maakten zij de dienst uit in het Land van Arkel, ……..
 
Ontstaan nederzetting
Het verhaal gaat dat de nederzetting Gorinchem omstreeks het jaar 1000 is ontstaan op wat hoger gelegen land. Dit land ligt dichtbij een monding van de Linge in de Merwede. De boeren en de vissers waren de eerste bewoners van dit gebied.
 
 
 

Bedreiging
De Middeleeuwen was een tijd waarin het stadje en haar inwoners met grote regelmaat bedreigd werd. Vooral het water lag vaak op de loer! Hoewel het stadje omringd werd door dijken, vormde het water toch altijd een gevaar. Maar ook was het Land van de Heren van Arkel een gewilde prooi voor de buurstaten Holland en Gelre. De besmettelijke ziekten eisten in deze tijd ook regelmatig hun tol.

Laatste geslacht van Arkel
Aan het einde van de 13de eeuw, werd de nederzetting in een vesting veranderd. De vesting kreeg met palisaden (hindernis of afsluiting gevormd door een rij aangepunte palen, ook wel stormpalen genoemd) versterkte wallen. Deze werden in de 14de eeuw verbeterd door toevoeging van stenen muren en torens. Dit alles heeft echter de inlijving in 1417 door Holland niet kunnen voorkomen. Tijdens deze gebeurtenis sneuvelde de laatste uit het geslacht Arkel. De gevelsteen in de Revelsteeg herinnert ons nog aan deze gebeurtenis. Door de aansluiting bij Holland groeide Gorinchem uit tot de achtste stad van Holland.

Grote Toren
Als u door Gorinchem loopt zal uw oog al snel vallen op de Grote Toren. Deze werd aan het einde van de Middeleeuwen gebouwd. In de volksmond wordt deze Toren ook wel de Sint Janstoren genoemd. Het gebouw heeft een bijzondere bouwvorm. De onderste drie geledingen staan namelijk scheef, terwijl de andere geledingen rechtop staan. 

Martelaren van Gorcum
De Hervorming is ook aan Gorinchem niet voorbijgegaan. In het jaar 1566 werd de eerste protestantse kerkdienst gehouden. Zes jaar later, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd de stad veroverd door de Watergeuzen. Deze namen 19 Gorcumse katholieken gevangen, die vervolgens werden overgebracht naar Den Briel. In Den Briel werden zij opgehangen.

Dalempoort
De stadsmuren werden in de 16de eeuw vervangen door nieuwe vestingwerken. Zo kwam er een vestingwal met elf bastions, die ook nu nog te bezichtigen zijn. De nieuwe omwalling omsloot een gebied dat twee maal zo groot was als voorheen. Ook werden er in de vestingwal vier stadspoorten opgenomen. Als bewijs hiervan is de Dalempoort nog steeds aanwezig.

Beleg
De 18e eeuw was de eeuw van de teruggang. In deze tijd was Frankrijk aan de macht. Toen de Franse overheersing ten einde was, trokken deze Franse troepen zich terug. De terugtrekkende Fransen verschansten zich in de vesting Gorinchem. Het beleg heeft drie maanden geduurd, totdat de Fransen zich overgaven. Gorinchem heeft door deze beschietingen veel schade opgelopen. 

Bloei
Na de economische recessie zorgde de opkomst van de industrie voor verbetering. Er werden stoomschepen gebouwd, kanalen gegraven en er werd een spoorweg aangelegd. Dit alles zorgde ervoor dat de stad beter bereikbaar werd. Door de jaren heen begon de stad  meer inwoners te tellen. De binnenstad raakte zo vol dat men besloot om ook buiten de wallen woningen te bouwen. Dit gebeurde aan het begin van de 20e eeuw en in de jaren zeventig werd deze uitbreiding voltooid.