Brielle



Geschiedenis Brielle

'In naam van Oranje'

'Op 1 april verloor Alva zijn bril' : Brielle, ook wel Den Briel geheten, is in de Nederlandse taal vereeuwigd in een groot aantal gezegden, spreekwijzen en liedjes. Bijna allemaal verwijzen ze naar de gebeurtenissen op 1 april 1572, toen de geuzen Brielle innamen 'in naam van Oranje'. De Spanjaarden verloren daarmee voor de eerste maal hun gezag in een Nederlandse stad.

Herbeleving 1 april 1572
Wie 1 april 1572 wil herbeleven, moet absoluut op die dag Brielle bezoeken. Nog altijd viert de Brielse bevolking de 'bevrijding' uitbundig. De hele dag door is er een openlucht-theaterspel, waarbij alle hoofdrolspelers van toen de revue passeren: veerman Coppelstock, geuzenleiders Lumey en Blois van Treslong maar ook de Spaans getrouwe burgemeester Koeckebakker. In Brielle is veel te zien dat aan de geuzen en hun daden herinnert. Aan de haven staat veerman Coppelstock uit te kijken over de Maas, op het Asylplein staat een prachtig 'vrijheidsbeeld' en in de Nobelstraat is een Geuzen-gesticht met gedenksteen. Maar ook de minder mooie kanten van de inname door de geuzen zijn herdacht. Op de plek waar de geuzen 19 monniken (afkomstig uit Gorcum) hebben opgehangen, staat tegenwoordig de Bedevaartskerk. Het unieke interieur is geheel gewijd aan de 'martelaren van Gorcum'.

Dat Brielle voor de Geuzen van belang was, komt omdat de stad naar Middeleeuwse begrippen een grote haven had. Gelegen aan de Maas, was Brielle een goede overslag haven voor schepen onderweg naar Zeeland of Rotterdam en Dordrecht. Vissers- en handelsschepen uit Brielle voeren naar IJsland, Scandinavië, Rusland, Polen, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Met de hanzesteden had Brielle een overeenkomst afgesloten en in Zweden bezaten de Briellenaren zelfs een eigen permanente handelspost.
 

Middeleeuwse handelsstad


Sint-Catharijnekerk
Als u zich in de omgeving van Brielle bevindt, valt uw oog gegarandeerd op de toren van de Sint-Catharijnekerk. Deze kerk stamt uit de bloeiperiode. Bij de aanvang van de bouw van de kerk, in de stijl van de Vlaamse gotiek, waren de verwachtingen hooggespannen. Het was de bedoeling om een kerk te bouwen die de Sint Jan in 's-Hertogenbosch naar de kroon zou steken. Door de economische neergang van Brielle in de 16e en 17e eeuw kwam hier niets van terecht. Het resultaat is uw bezoek desalniettemin meer dan waard. De toren, vijftig meter hoog, is tot ver in de omtrek te zien, en biedt vanuit de top een spectaculair uitzicht op de Brielse vestingster.
 
Nadat de Geuzen vrij makkelijk Brielle hadden ingenomen, begonnen zij met het vervangen van de middeleeuwse stadsmuren door een moderne vesting. Dit proces van vernieuwing en vervanging zou duren tot 1713. In dat jaar kwam de vesting tot voltooiing. De vorm is een ontwerp van de vestingbouwers Willem Paen (die werkte voor de Staten van Holland) en zijn beroemde evenknie Menno van Coehoorn (die werkte voor de stadhouder en de Staten-Generaal). Sinds 1713 is er weinig aan de vesting veranderd, waardoor de verdedigingswerken tot de belangrijkste overgebleven vestingwerken van Nederland behoren.


Vestingstad

 
Gebouwen met militaire functie
Het is mogelijk om de wallen in zijn geheel rond te lopen en te bezichtigen. Naast de muren zijn er ook diverse gebouwen in de binnenstad die een militaire functie hebben gehad, zoals het arsenaal, de turfloods en de oude provoost (militaire gevangenis). Om de bouw van de vesting mogelijk te maken, hebben Paen en Van Coehoorn de afbraak gelast van een complete wijk in het zuidelijk stadsdeel. Tegenwoordig ligt in dit net buiten de huidige wallen liggende gebied, een groene woonwijk.
Bestuurlijk centrum van een eiland
Misschien merkt een bezoeker het nauwelijks, maar Brielle ligt op een eiland: Voorne. Voorne is één van de Zuid-Hollandse Eilanden, de laatste jaren uitstekend ontsloten door de Calandbrug en de Spijkenisserbrug. Vóór pakweg 1900 was Voorne echter een geïsoleerd gebied, waarvan Brielle het bestuurlijk centrum vormde. Nog altijd laat dit verleden in Brielle zijn sporen na. Zo is er een verhoudingsgewijs groot voorzieningenniveau voor een gemeente met "maar" 16.500 inwoners. Er is een kantongerecht, een bibliotheek, een theater, een streekarchief, een museum, en ga zo maar door.
Het Brielse stadhuis is een opvallend gebouw, waarvan de gevel in 1790 is ontworpen door de architect Johannes van Westenhout. Deze Briellenaar van geboorte heeft ook gewerkt aan onder andere het (voormalige) gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag en het Gouvernementshuis in Breda.

In de twintigste eeuw dreigde Brielle een beetje - bijna letterlijk - tussen wal en schip te vallen. Door de aanleg van de industriegebieden in de voormalige Maas (Botlek, Europoort, Maasvlakte) viel de scheepvaart als bron van inkomsten weg. De ontsluiting door de bruggen bracht bovendien met zich mee dat de bestuurlijke en culturele instellingen onder druk kwamen te staan door de concurrentie van Rotterdam. Sinds de laatste dertig jaar wordt echter de rijkdom aan cultuurhistorie voor de omgeving steeds belangrijker. Pal naast de stad met het modernste centrum van Nederland (Rotterdam) en het grootste industriegebied bevindt zich immers een stadje met op een zeer kleine oppervlakte bijna 400 monumenten en een van de best bewaarde vestingen van Nederland. Brielle heeft daarom voor een hoop mensen weer aantrekkingskracht gekregen als woonplaats of vakantieplek. De Brielse Maas, tegenwoordig een binnenmeer, biedt daarbij grote recreatiemogelijkheden.